(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

సభాపర్వ - అధ్యాయ 083

॥ శ్రీః ॥
2.83. అధ్యాయః 083
Mahabharata - Sabha Parva - Chapter Topics
విదురస్య ఇంద్రప్రస్థగమనం॥ 1॥ పాండవానాం ద్యూతసభాప్రవేశః॥ 2॥
Mahabharata - Sabha Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ॥

తతః ప్రాయాద్విదురోఽశ్వైరుదారై-
ర్మహాజవైర్బలిభిః సాధు దాంతైః।
బలాన్నియుక్తో ధృతరాష్ట్రేణ రాజ్ఞా
మనీషిణాం పాండవానాం సకాశే॥ 2-83-1(14636)
సోఽభిపత్య తదధ్వానమాసాద్య నృపతేః పురం।
ప్రవివేశ మహాబుద్ధిః పూజ్యమానో ద్విజాతిభిః॥ 2-83-2(14637)
స రాజగృహమాసాద్య కుబేరభవనోపమం।
అభ్యాగచ్ఛత ధర్మాత్మా ధర్మపుత్రం యుధిష్ఠిరం॥ 2-83-3(14638)
తం వై రాజా సత్యధృతిర్మహాత్మా
అజాతశత్రుర్విదురం యథావత్।
పూజాపూర్వం ప్రతిగృహ్యాజమీఢ-
స్తతోఽపృచ్ఛద్ధృతరాష్ట్రం సపుత్రం॥ 2-83-4(14639)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ॥ 2-83-5x(1543)
విజ్ఞాయతే తే మనసోఽప్రహర్షః
కచ్చిత్క్షత్తః కుశలేనాగతోఽసి।
కచ్చిత్పుత్రాః స్థవిరస్యానులోమా
వశానుగాశ్చాపి విశోఽథ కచ్చిత్॥ 2-83-5(14640)
విదుర ఉవాచ॥ 2-83-6x(1544)
రాజా మహాత్మా కుశలీ సపుత్ర
ఆస్తే వృతో జ్ఞాతిభిరింద్రకల్పః।
ప్రీతో రాజన్పుత్రగుణైర్వినీతో
విశోక ఏవాత్మరతిర్మహాత్మా॥ 2-83-6(14641)
ఇదం తు త్వాం కురురాజోఽభ్యువాచ
పూర్వం పృష్ట్వా కుశలం చావ్యయం చ।
ఇయం సభా త్వత్సభాతుల్యరూపా
భ్రాతౄణాం తే దృస్యతామేత్య పుత్ర॥ 2-83-7(14642)
సమాగంయ భ్రాతృభిః పార్థ తస్యాం
సుహృద్ద్యూతం క్రియతాం రంయతాం చ।
ప్రీయామహే భవతాం సంగమేన
సమాగతాః కురవశ్చాపి సర్వే॥ 2-83-8(14643)
దురోదరా విహితా యే తు తత్ర
మహాత్మనా ధృతరాష్ట్రేణ రాజ్ఞా।
తాంద్రక్ష్యసే కితవాన్సన్నివిష్టా-
నిత్యాగతోఽహం నృపతే తజ్జుషస్వ॥ 2-83-9(14644)
యుధిష్ఠర ఉవాచ॥ 2-83-10x(1545)
ద్యూతే క్షత్తః కలహో విద్యతే నః
కో వై రోచతనే బుధ్యమానః।
కిం వా భవాన్మన్యతే యుక్తరూపం
భవద్వాక్యే సర్వ ఏవ స్థితాః స్మః॥ 2-83-10(14645)
విదుర ఉవాచ॥ 2-83-11x(1546)
జానాంయహం ద్యూతమనర్థమూలం
కృతశ్చ యత్నోఽస్య మయా నివారణే।
రాజా చ మాం ప్రాహిమోత్త్వత్సకాశం
శ్రుత్వా విద్వఞ్శ్రేయ ఇహాచరస్వ॥ 2-83-11(14646)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ॥ 2-83-12x(1547)
కే తత్రాన్యే కితవా దీవ్యమానా
వినా రాజ్ఞో ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రైః।
పృచ్ఛామి త్వాం విదుర బ్రూహి నస్తాన్
యైర్దీవ్యామః శతశః సన్నిపత్య॥ 2-83-12(14647)
విదుర ఉవాచ॥ 2-83-13x(1548)
గంధారరాజః శకునిర్విశాంపతే
రాజాఽతిదేవీ కృతహస్తో మతాక్షః।
వినింశతిశ్చిత్రసేనశ్చ రాజా
సత్యవ్రతః పురుమిత్రో జయశ్చ॥ 2-83-13(14648)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ॥ 2-83-14x(1549)
మహాభయాః కితవాః సన్నివిష్టా
మాయోపధా దేవితారోఽత్ర సంతి।
ధాత్రా తు దిష్టస్య వశే కిలేదం
సర్వం జగత్తిష్ఠతి న స్వతంత్రం॥ 2-83-14(14649)
నాహం రాజ్ఞో ధృతరాష్ట్రస్య శాసనా-
న్న గంతుమిచ్ఛామి కవే దురోదరం।
ఇష్టో హి పుత్రస్య పితా సదైవ
తదస్మి కర్తా విదురాత్థ మాం యథా॥ 2-83-15(14650)
న చాకామః శకునినా దేవితాహం
న చేన్మాం జిష్ణురాహ్వయితా సభాయాం।
ఆహూతోఽహం న నివర్తే కదాచిత్
తదాహితం శాశ్వతం వై వ్రతం మే॥ 2-83-16(14651)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-83-17x(1550)
ఏవముక్త్వా విదురం ధర్మరాజః
ప్రాయాత్రికం సర్వమాజ్ఞాప్య తూర్ణం।
ప్రాయాచ్ఛ్వోభూతే సగణః సానుయాత్రః
సహ స్త్రీభిర్దౌపదామాది కృత్వా॥ 2-83-17(14652)
దైవం హి ప్రజ్ఞాం ముష్ణాతి చక్షుస్తేజ ఇవాపతత్।
ధాతుశ్చ వశమన్వేతి పాశైరివ నరః సితః॥ 2-83-18(14653)
ఇత్యుక్త్వా ప్రయయౌ రాజా సహ క్షత్ర్రా యుధిష్ఠిరః।
అమృష్యమాణస్తస్యాథ సమాహ్వానమరిందమః॥ 2-83-19(14654)
బాహ్లికేన రథం యత్తమాస్థాయ పరవీరహా।
పరిచ్ఛన్నో యయౌ పార్థో భ్రాతృభిః సహ పాండవః।
రాజశ్రియా దీప్యమానో యయౌ బ్రహ్మపురః సరః॥ 2-83-20(14655)
`సందిదేశ తతః ప్రేష్యానాగతాన్నగరం ప్రతి।
తతస్తే నృపశార్దూల చక్రుర్వై నృపశాసనం॥ 2-83-21(14656)
తతో రాజా మహాతేజాః సంయంయ సపరిచ్ఛదం।
బ్రాహ్మణైః స్వస్తి వాచ్యాథ ప్రయయౌ మందిరాద్బహిః 2-83-22(14657)
బ్రాహ్మణేభ్యో ధనం దత్త్వా గత్యర్థం స యథావిధి।
అన్యేభ్యః స తు దత్త్వా చ గంతుమేవోపచక్రమే॥ 2-83-23(14658)
సర్వలక్షణసంపన్నం రాజహంసపరిచ్ఛదం।
తమారుహ్య మహారాజో గజేంద్రం షష్టిహాయనం॥ 2-83-24(14659)
హారీ కిరీటీ హేమాభః సర్వాభరణభూషితః।
రరాజ రాజన్పార్థో వై పరయా నృపశోభయా॥ 2-83-25(14660)
రుక్మవేదిగతః ప్రాజ్యో జ్వలన్నివ హుతాశనః।
తతో జగామ రాజా స ప్రహృష్టనరవాహనః॥ 2-83-26(14661)
రథఘోషేణ మహతా పూరయన్వై నభః స్థలం।
సంస్తూయమానః స్తుతిభిః సూతమాగధబందిభిః॥ 2-83-27(14662)
మహాసైన్యేన సహితో యథాదిత్యః స్వరశ్మిభిః।
పాండురేణాతపత్రేణ ధ్రియమాణేన మూర్ధని॥ 2-83-28(14663)
బభౌ యుధిష్ఠిరో రాజా పౌర్ణమాస్యామివోడురాట్।
చామరైర్హేమదండైశ్చ ధూయమానః సమంతతః॥ 2-83-29(14664)
జయాశిషః ప్రహృష్టానాం నరాణాం పథి పాండవః।
ప్రత్యగృహ్ణాద్యథాన్యాయం యథఆవద్భరతర్షభః॥ 2-83-30(14665)
తథైవ సైనికా రాజన్రాజానమనుయాంతి యే।
తేషాం హలహలాశబ్దో దివం స్తబ్ధః ప్రతిష్ఠితః॥ 2-83-31(14666)
నృపస్యాగ్నే యయౌ రాజన్భీమసేనో రథీ బలీ।
ఉభౌ పార్శ్వగతౌ రాజ్ఞః సతల్పౌ వై సుకల్పితౌ॥ 2-83-32(14667)
అధిరూఢౌ యమౌ చాపి జగ్మతుర్భరతర్షభ।
శోభయంతౌ మహాసైన్యం తావుభౌ రూపశాలినౌ॥ 2-83-33(14668)
పృష్ఠతోఽనుయయౌ జిష్ణుర్వీరః శస్త్రభృతాం వరః।
శ్వేతాశ్వో గాండివం గృహ్య అగ్నిదత్తం రథం గతః॥ 2-83-34(14669)
సైన్యమధ్యే యయౌ రాజన్కురురాజో యుధిష్ఠిరః।
ద్రౌపదీప్రముఖా నార్యః సానుగాః సపరిచ్ఛదాః॥ 2-83-35(14670)
ఆరుహ్య తా విచిత్రాంగ్యో యానాని వివిధాని చ।
మహత్యా సేనయా రాజన్నగ్రే యానాని వివిధాని చ। 2-83-36(14671)
సమృద్ధనరనాగాశ్వం సపతాకరథధ్వజం।
సంనద్ధవరనిస్త్రింశం పథి నిర్ఘోషనిః స్వనం॥ 2-83-37(14672)
శంఖదుందుభితాలానాం వేణువీణానువనాదితం।
శుశుభే పాండవం సైన్యం ప్రయాస్యత్తత్తదా నృప॥ 2-83-38(14673)
యథా కుబేరో లంకాయాం పురా చాత్యంతశోభయా।
మహత్యా సేనయా సార్ధం గురుమింద్రం స గచ్ఛతి॥ 2-83-39(14674)
తథా యయౌ స పార్థోఽపి అసంఖ్యేయవిభూతినా।
సుసమృద్ధేన సైన్యేన యథా వైశ్రవణస్తథా॥ 2-83-40(14675)
స సరాంసి నదీశ్చైవ వనాన్యుపవనాని చ।
అత్యక్రామన్మహారాజ పురీం చాభ్యవపద్యత॥ 2-83-41(14676)
స హాస్తినసమీపే తు కురురాజో యుధిష్ఠిరః।
చక్రే నివేశనం తత్ర తతః స సహసైనికాః॥ 2-83-42(14677)
శివే దేశే సమే చైవ న్యవసత్పాండవస్తదా।
తతోరాజన్సమాహూయ శోకవిహ్వలయా గిరా॥ 2-83-43(14678)
ఏతద్వాక్యం చ సర్వస్వం ధృతరాష్ట్రచికీర్షితం।
ఆచచక్షే యథావృత్తం విదురోఽథ నృపస్య హ॥ 2-83-44(14679)
తచ్ఛ్రుత్వా భాషితం తేన ధర్మరాజోఽబ్రవీదిదం।
న మర్షయాంయహం క్షత్తః సమాహ్వానం వ్రతం హి మే।
స్వస్త్యస్తు లోకే విప్రాణాం ప్రజానాం చైవ సర్వదా॥ 2-83-45(14680)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-83-46x(1551)
ప్రవివేశ తతో రాజా నగరం నాగసాహ్వయం।
ధృతరాష్ట్రేణ చాహూతః కాలస్య సమయేన చ'॥ 2-83-46(14681)
స హాస్తినపురం గత్వా ధృతరాష్ట్రగృహం యయౌ।
సమియాయ చ ధర్మాత్మా ధృతరాష్ట్రేణ పాండవః॥ 2-83-47(14682)
తథా భీష్మేణ ద్రోణేన కర్ణేన చ కృపేణ చ।
సమియాయ యథాన్యాయం ద్రౌణినా చ విభుః సహ 2-83-48(14683)
సమేత్య చ మహాబాహుః సోమదత్తేన చైవ హ।
దూర్యోధనేన సభ్రాత్రా సౌబలేన చ వీర్యవాన్॥ 2-83-49(14684)
యే చాన్యే తత్ర రాజానః పూర్వమేవ సమాగతాః।
దుఃశాసనేన వీరేణ సర్వైర్భ్రాతృభిరేవ చ॥ 2-83-50(14685)
జయద్రథేన చ తథా కురుభిశ్చాపి సర్వశః।
తతః సర్వైర్మహాబాహుర్భ్రాతృభిః పిరవారితః॥ 2-83-51(14686)
ప్రవివేశ గృహం రాజ్ఞో ధృతరాష్ట్రస్య ధీమతః।
దదర్శ తత్ర గాంధారీం దేవీం పతిమనువ్రతాం॥ 2-83-52(14687)
స్నుషాభిః సంవృతాం శశ్వత్తారాభిరివ రోహిణీం।
అభివాద్య స గాంధారీం తయా చ ప్రతినందితః॥ 2-83-53(14688)
దదర్శ పితరం వృద్ధం ప్రజ్ఞాచక్షుషమీశ్వరం॥ 2-83-54(14689)
రాజ్ఞా మూర్ధన్యుపాఘ్రాతాస్తే చ కౌరవనందనాః।
చత్వారః పాండవా రాజన్భీమసేనపురోగమాః॥ 2-83-55(14690)
తతో హర్షః సమభవత్కౌరవాణాం విశాంపతే।
తాందృష్ట్వా పురుషవ్యాఘ్రాన్పాండవాన్ప్రియదర్శనాన్॥ 2-83-56(14691)
వివిశుస్తేఽభ్యనుజ్ఞాతా రత్నవంతి గృహాణి చ।
దదృశుశ్చోపయాతారో ద్రోపదీప్రముఖాః స్త్రియః॥ 2-83-57(14692)
యాజ్ఞసేన్యాః పరామృద్ధిం దృష్ట్వా ప్రజ్వలితామివ।
స్నుషాస్తా ధృతరాష్ట్రస్య నాతిప్రమనసోఽభవన్॥ 2-83-58(14693)
తతస్తే పురుషవ్యాఘ్రా గ్తవా స్త్రీభిస్తు సంవిదం।
కృత్వా వ్యాయామపూర్వాణి కృత్యాని ప్రతికర్మ చ॥ 2-83-59(14694)
తతః కృతాహ్నికాః సర్వే దివ్యచందనభూషితాః।
కల్యాణమనసశ్చైవ బ్రాహ్మణాన్స్వస్తి వాచ్య చ॥ 2-83-60(14695)
మనోజ్ఞమశనం భుక్త్వా వివిశుః శరణాన్యథ।
ఉపగీయమానా నారీభిరస్వపన్కురుపుంగవాః॥ 2-83-61(14696)
జగామ తేషాం సా రాత్రిః పుణ్యా రతివిహారిణాం।
స్తూయమానాశ్చ విశ్రాంతాః కాలే నిద్రామథాత్యజన్॥ 2-83-62(14697)
ముఖోషితాస్తే రజనీం ప్రాతః సర్వే కృతాహ్నికాః।
సభాం రంయాం ప్రవివిశుః కితవైరభినందితాః॥ ॥ 2-83-63(14698)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సభాపర్వణి ద్యూతపర్వణి వ్యశీతితమోఽధ్యాయః॥83 ॥

Mahabharata - Sabha Parva - Chapter Footnotes
2-83-2 ద్విజాతిభిస్త్రైవర్ణికైః॥
2-83-6 ఆత్మరతిః ఆత్మనః స్వస్యోత్కర్ష ఏవ రతిర్యస్య నతు ధర్మమన్వీక్షతే ఇతి భావః॥
2-83-7 అవ్యయం ధనాదేరవినాశం॥ 2-83-9 దురోదరా ద్యూతకరాః॥
2-83-17 ఆది అవిభక్తికనిర్దేశః॥
2-83-57 యాతారః యాతరః॥
2-83-59 సంవిదం మిథః కథాం। వ్యాయామః శ్రమానోదనవ్యాపారః పూర్వో యేషాం తాని। ప్రతికర ్మ కేశప్రసాధనాదిపరిష్కారం॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.